Những ngày cuối năm 2025, CC Foundation có dịp gặp gỡ Shanam và Agritage - 2 doanh nghiệp IB đã chung tay lan tỏa yêu thương tới cộng đồng cùng Quỹ Chắp cánh trong 4 năm qua. Với Shanam, đó là buổi tiệc trà ấm cúng kỷ niệm 8 năm thành lập trong khi với Agritage lại là chương trình bán cam bản địa từ Vân Hồ để gây quỹ xây cầu Nhân Hòa tại Bến Tre. Và những kế hoạch hành động mới cũng được lên khung cho một năm 2026 nhiều thử thách.

Inclusive Business là một khái niệm còn khá xa lạ tại Việt Nam, nhưng cả Shanam và Agritage đã may mắn được tham gia những dự án chuyển giao kiến thức quốc tế về IB từ những ngày mới thành lập và đến nay vẫn kiên định với mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp kinh doanh bao trùm. Vậy IB là gì và khác gì với từ thiện và CSR (Corporate Social Responsibility - trách nghiệm xã hội doanh nghiệp)?

Kinh doanh bao trùm (Inclusive Business - IB) là mô hình kinh doanh tích hợp người yếu thế vào chuỗi giá trị cốt lõi của doanh nghiệp với vai trò là người tiêu dùng, người sản xuất/cung ứng, người lao động và đối tác phân phối. Doanh nghiệp không làm từ thiện mà kinh doanh thực sự, có lợi nhuận, có khả năng mở rộng, đồng thời tạo ra giá trị xã hội lâu dài.

Hiểu một cách đơn giản nhất, một công ty nếu muốn làm từ thiện hoặc triển khai trách nhiệm xã hội có thể phát gạo miễn phí cho người nghèo mỗi năm một lần. Nhưng nếu muốn kinh doanh bao trùm, công ty đó sẽ hướng dẫn nông dân nghèo trồng lúa theo tiêu chuẩn, hỗ trợ kỹ thuật, giống và đầu vào, cam kết mua lúa với giá ổn định, chế biến và bán ra thị trường với thương hiệu rõ ràng và chất lượng cao. Như vậy, người nông dân sẽ có thu nhập bền vững, người lao động có công việc đều đặn, người tiêu dùng có sản phẩm sạch để sử dụng trong khi công ty có nguồn cung ổn định và chất lượng. Không ai cho không ai nhưng cả người yếu thế và doanh nghiệp cùng thắng, đây chính là mô hình Kinh doanh bao trùm IB.

Một câu hỏi nữa được đặt ra, ai là người yếu thế trong kinh doanh bao trùm? Đây không chỉ đơn giản là người nghèo, mà gồm tổng thể những người có thu nhập thấp, nông dân sản xuất quy mô nhỏ, phụ nữ ở khu vực nông thôn, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật và cộng đồng vùng sâu, vùng xa. Họ có tiềm năng nhưng thiếu cơ hội tiếp cận thị trường, công nghệ, vốn và thông tin.

Vậy Kinh doanh bao trùm khác gì so với Từ thiện và Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR)? Mục tiêu chính của Từ thiện là giúp đỡ người yếu thế trong ngắn hạn, của CSR là làm hình ảnh và thực hiện trách nhiệm xã hội tùy khả năng ngân sách trong từng giai đoạn trong khi của Kinh doanh bao trùm là tạo lợi nhuận đồng thời với tác động xã hội trong dài hạn. Nguồn lực của Từ thiện đến từ các khoản quyên góp và tài trợ, của CSR là trích từ lợi nhuận còn của IB là từ hoạt động kinh doanh cốt lõi. Nói cách khác, IB không “cho cá”, cũng không chỉ “dạy câu cá” mà xây dựng cả một thị trường nơi mọi người cùng tham gia và cùng hưởng lợi.

Kinh doanh bao trùm ngày càng trở nên quan trọng trong thế giới ngày nay. Người yếu thế không còn là “gánh nặng” hay nhóm dễ bị tổn thương mà đã trở thành nguồn cung nguyên liệu và dịch vụ địa phương dồi dào, lực lượng lao động lớn và thị trường tiêu dùng tiềm năng. Doanh nghiệp IB không phải “hy sinh lợi nhuận” khi kinh doanh bao trùm mà có thể mở rộng thị trường mới, xây dựng chuỗi cung ứng ổn định và gắn bó, gia tăng uy tín thương hiệu, giảm rủi ro xã hội và môi trường, đồng thời thu hút thêm nhiều nhà đầu tư tác động (impact investor). Nội dung ứng dụng mô hình IB vào Shanam và Agritage sẽ đến trong phần tiếp theo của tuyến bài Inclusive Business này.