Những ngày đầu năm mới 2025, trường Tiểu học & THCS Bản Hon (huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu) rộn ràng trong lời ca và điệu múa dân tộc bên thư viện cộng đồng và khu thể chất học đường mới được CC Foundation tài trợ. Đây là công trình thư viện thứ 20 và sân chơi thứ 18 Quỹ Chắp cánh đã triển khai trong hơn 3 năm qua tại các địa bàn miền núi khó khăn. Niềm vui như được nhân lên nhiều lần khi thư viện cộng đồng Chắp cánh Bản Hon là thư viện duy nhất được xây dựng từ ngôi nhà sàn cổ của người Lự - dân tộc đặc biệt ít người trên đất Việt và thu hút rất nhiều bạn đọc đến với không gian vô cùng độc đáo này.

Bản Hon là một trong số vài huyện vùng cao có đa số người Lự sinh sống. Đây là dân tộc đặc biệt ít người tại Việt Nam, chỉ có 6.757 người theo Điều tra dân tộc thiểu số năm 2019. Người Lự cư trú thành cộng đồng bản tương đối tập trung và biệt lập ở vùng thấp ven chân núi và các thung lũng nhỏ. Trên địa bàn tỉnh Lai Châu, người Lự cư trú tập trung tại 17 bản thuộc 4 xã của huyện Tam Đường. Tiếng nói chính thức của người Lự là tiếng Lự, thuộc nhóm ngôn ngữ Tày-Thái. Trong giao tiếp giữa các thành viên, người Lự vẫn sử dụng ngôn ngữ truyền thống, ngoài ra còn sử dụng tiếng phổ thông (tiếng Việt) để giao tiếp với các cộng đồng khác. Có thể thấy rõ điều này trong giờ chơi của các bé trường Bản Hon khi sân trường luôn ríu rít tiếng Lự xen lẫn giọng người Kinh.

Ngay khi được chấp thuận triển khai công trình thư viện cộng đồng đầu tiên tại xã Bản Hon, trường TH&THCS Bản Hon đã huy động nhân lực tìm kiếm, tháo dỡ và lắp đặt lại nguyên bản ngôi nhà sàn cổ của người Lự ngay tại sân trường. Người Lự có truyền thống ở nhà sàn với hai mái, mái phía sau ngắn hơn và mái phía trước kéo dài che kín hàng hiên, đồng thời che cả cầu thang. Khác với người Thái và người Lào, nhà người Lự có một cửa ra vào, luôn hướng về phía tây bắc và một cửa ra sân phơi. Gầm sàn sạch sẽ, hầu hết các gia đình dùng làm nơi để trữ củi khô, khung cửi và một số đồ dùng khác. Nhà sàn người Lự chỉ có một cầu thang chứ không có 2 như nhà sàn của người Thái, theo hướng từ phía sau nhà đi lên, theo bà con thì làm cầu thang như vậy là để tránh những điều không may mắn cho gia đình. Đặc biệt, số bậc cầu thang lên nhà luôn là số lẻ chứ không cầu thang nhà nào có số bậc thang chẵn. Người Lự thường dành gian giữa để thờ cúng, nhà bếp nối trực tiếp với gian chính, do vậy khi bước chân vào nhà thì thấy ngay nhà ở và nhà bếp là một thể liên hoàn chứ không tách rời nhau. Không gian nhà ở đã được các thầy cô trường Bản Hon khéo léo biến thành khu đọc sách rộng rãi và ấm cúng với gam màu chủ đạo là nâu vàng. Mỗi góc đọc sách đều gắn với đặc trưng của dân tộc Lự trong kết nối với người Mông và người Kinh, thể hiện sự gắn bó giữa các dân tộc anh em. Hai gian hai bên nhà sàn là khu đọc sách dành cho 2 cấp Tiểu học và THCS với sách được bài trí rất khéo, phù hợp với từng độ tuổi. Các em học sinh thường quây quần bên bàn tròn và đệm ngồi đặc trưng của người Lự vào mỗi giờ ra chơi và say sưa đọc những cuốn sách yêu thích trong không gian ấm cúng của ngôi nhà sàn.

Phía ngoài sân trường là chuỗi các lán đọc được lợp cọ và bố trí ghế đá để các em vừa ngồi đọc vừa vui chơi chạy nhảy khi chồn chân. Các thiết bị thể thao hiện đại do CC Foundation tài trợ cũng được bố trí cạnh khu lán đọc ngoài trời, thu hút rất đông học sinh, thầy cô và cả bà con dân bản đến tập luyện mỗi ngày. Chỉ trong một buổi sáng tới thăm trường, CC Foundation đã được cảm nhận sâu sắc niềm vui của các em học sinh cũng như niềm tự hào của các thầy cô Bản Hon về công trình thư viện và khu thể chất học đường phục vụ cộng đồng đầu tiên của xã do nhà trường tự triển khai trong thời gian ngắn. Xin cảm ơn các thầy cô, xin hẹn gặp lại Bản Hon trong những ngày hội đọc sách để CC Foundation có thêm cơ hội khám phá nét đặc sắc của văn hóa dân tộc đặc biệt ít người nơi đây.