Bản Bướt là ngôi làng nông nghiệp di sản của người Thái tại xã Chiềng Yên (huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La) mà CC Foundation đang đồng hành trong dự án trồng rừng 7 tán cùng Vân Hồ Agritage. Trong mùa hè năm nay, bên cạnh những hoạt động canh tác nông nghiệp hữu cơ, bản Bướt cũng triển khai nhiều hoạt động du lịch cộng đồng nhằm mang tới những trải nghiệm sống khác biệt và thú vị cho những “cư dân thành phố”, bao gồm Trại hè tiếng Anh Bướt Topia và tour Trải nghiệm Nông nghiệp di sản.

Nhằm góp phần phủ xanh đất trống đồi trọc bằng các loài cây bản địa và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương, CC Foundation đã tài trợ cho dự án “Trồng rừng nhiều tán trên đất dốc” (hay còn gọi là dự án “Vườn Rừng”) của Vân Hồ Agritage tại bản Bướt từ tháng 4/2022. Agritage là tên viết tắt, được ghép bởi hai chữ tiếng Anh là Agriculture (nông nghiệp) và Heritage (di sản) mà Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Tây Bắc đăng ký thương hiệu với sứ mệnh bảo tồn và phát triển Nông nghiệp Di sản Việt Nam. Dự án “Vườn Rừng” được xây dựng với mục tiêu tạo ra một mô hình rừng nhiều tán canh tác bền vững trên đất dốc. Vườn Rừng mô phỏng hệ sinh thái của rừng tự nhiên, tận dụng sự tương hỗ giữa các tầng tán để tạo dinh dưỡng cho cây phát triển. Tầng 1 là cây lâm nghiệp lâu năm như dẻ và trám với bộ rễ cắm sâu giúp giữ đất. Tầng 2 là cây ăn quả có giá trị như lê, cam ruột đỏ, sống nương nhờ vào lớp mùn được tạo ra từ nhóm cây lâm nghiệp và cho thu hoạch sau 3 đến 5 năm. Tầng 3 là nhóm cây họ đậu như lạc và đỗ tương, giúp cải tạo đất và cho thu hoạch theo mùa vụ ngắn ngày. Tầng 4 là những cây dược liệu, tập trung vào củ bình vôi để cung cấp chất rotundine cho các công ty dược chế biến thuốc an thần tự nhiên, cho thu hoạch sau 3 năm. Tầng 5, 6, 7 là các nhóm cỏ cộng sinh, giúp giữ mùn, giữ nước cho đất. Bộ rễ của 7 tầng cây tương ứng với 7 loài khác nhau như một hàng rào giữ đất, ngăn tình trạng xói mòn. Lá và tán của các cây được trồng theo 7 tầng sẽ tạo lớp mùn, giúp cải tạo đất tự nhiên, giảm tình trạng lạm dụng phân bón hóa học, đất được phục hồi theo nguyên lý của một khu rừng tự nhiên.

Dự án “Vườn Rừng” từ khi triển khai đã giúp cải tạo 1 hecta đất dốc đang trong tình trạng bị xói mòn và độc canh cây ngô trở nên đa dạng sinh học với nhiều tầng tán. Hợp tác xã Đồng Rừng với các thành viên là người dân xã Chiềng Yên trực tiếp đứng ra quản lý toàn bộ hoạt động sản xuất tại Vườn Rừng. Agritage cử chuyên gia có chuyên môn cao về canh tác để tư vấn kỹ thuật cho bà con, đồng thời chịu trách nhiệm về đầu ra cho các sản phẩm của HTX với nhiều đặc sản đạt chuẩn organic. Với sự hỗ trợ vốn từ CC Foundation, Agritage đang cùng chính quyền và người dân huyện Vân Hồ phát triển mô hình Làng nông nghiệp di sản nhằm lưu giữ những tri thức bản địa trong canh tác nông nghiệp, những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc nơi đây, đồng thời lan tỏa mô hình tới nhiều vùng miền khác.

Một hợp phần không kém quan trọng của Dự án là phát triển du lịch sinh thái dành cho những người muốn kết nối với thiên nhiên và trải nghiệm trực tiếp về nông nghiệp hữu cơ, hiện đang được Vân Hồ Agritage khai thác hiệu quả. Đây là mô hình dễ áp dụng và có khả năng nhân rộng ra nhiều địa phương khác ngoài vùng Dự án, bao gồm nhiều chương trình du lịch trải nghiệm mang tính giáo dục cao dành cho học sinh và người dân miền xuôi nhằm cung cấp một không gian cởi mở, thân thiện để mỗi người tự khám phá bản thân ở nhiều khía cạnh khác nhau, đồng thời trải nghiệm văn hóa và cuộc sống của người dân bản địa với hoạt động canh tác nông nghiệp đặc thù, thưởng thức cảnh quan thiên nhiên, các món ăn đặc trưng và không khí trong lành tại vùng đất đang thực hành canh tác nông nghiệp thuận tự nhiên.

Chương trình trải nghiệm bản Bướt dành cho tất cả du khách muốn khám phá thiên nhiên nhưng hạn chế về thời gian sẽ đưa bạn tới với những hoạt động cộng đồng như thăm suối cá, cưỡi “trâu sắt” tham quan cánh đồng bạt ngàn và tìm hiểu về trồng lúa hữu cơ, chèo thuyền kayak, tắm thác Bằng Đông, làm bè trên suối để mỗi người đều có thể hòa mình với thiên nhiên trong lành và trải nghiệm lối sống dân dã cùng bà con trong bản. Agritage cũng khéo léo lồng các hoạt động du lịch với hỗ trợ phát triển nông nghiệp sinh thái bền vững thông qua các hoạt động ý nghĩa như cùng nhau trồng cây, bắc lại cây cầu gỗ trên đường vào thác hay khơi thông các đoạn suối bị tắc dòng. Với các bạn nhỏ 8-15 tuổi, Agritage tổ chức Bướt Topia - trại hè tiếng Anh được xây dựng và dẫn dắt bởi các chuyên gia về lĩnh vực giáo dục trải nghiệm và STEM với nhiều năm kinh nghiệm trong ứng dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh. Trong 5 ngày của trại hè, các em nhỏ sẽ được trải nghiệm và kết nối với thiên nhiên. Trại hè có những chuyến đi bộ thăm quan thung lũng bản và lên đồi Agritage để rèn luyện sức khoẻ và tìm hiểu mô hình nông nghiệp di sản, có hoạt động nhóm để các Topiar tự tin đứng trước đám đông giới thiệu bản thân, có hướng dẫn kỹ năng chụp ảnh và quay phim cơ bản, có các trò chơi thú vị về chủ đề bản Bướt để tìm hiểu về văn hóa dân tộc Thái, có trải nghiệm 1 ngày làm nông dân, có chuyến đi vào rừng sâu để thỏa sức khám phá hệ sinh thái đa dạng, để leo núi và lội suối. Chỉ một câu chuyện về suối cá bản Bướt cũng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa của phát triển bền vững. Suối cá là một trong những phong cảnh đặc trưng của bản Bướt, nằm vắt ngang bản, chảy quanh những nếp nhà sàn, ruộng lúa và đồi chè. Đoạn suối tập trung nhiều cá nhất nằm ngay dưới chân đồi Agritage Hill với hàng nghìn con cá tung tăng bơi lội. Suối cá được coi là di sản thiên nhiên của bản Bướt, người dân trong bản đã cùng nhau bảo vệ suối cá bằng hương ước chặt chẽ suốt hơn 20 năm qua, trong đó nghiêm cấm việc đánh bắt cá, bất cứ người nào vi phạm đều bị phạt bằng thóc.

Mùa hè đến với bản Bướt mang theo màu nắng rực rỡ và những cánh đồng vàng ươm chờ gặt. CC Foundation sẽ cùng bạn tới bản Bướt để hòa mình vào thiên nhiên và khám phá những điều kỳ diệu trong hành trình lan tỏa yêu thương.