Công trình thư viện cộng đồng thứ 9 do CC Foundation tài trợ đang được xây dựng tại trường Tiểu học & THCS Hồ Thầu sẽ mang dáng dấp của một ngôi nhà cổ của người dân tộc Dao sinh sống tại địa bàn huyện Tam Đường (tỉnh Lai Châu). Đây là nỗ lực của thầy trò trường Hồ Thầu trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc bản địa vốn đang ngày càng mai một khi những ngôi nhà trình tường dần thu hẹp, nhường chỗ cho những căn nhà ống bê tông vô cảm theo xu thế được gọi là “hội nhập văn hóa”.

Nhà trình tường là ngôi nhà của một số dân tộc ít người như Dao, Hà Nhì, Lô Lô, Tày… với những bức tường được trình (nện) chặt hoàn toàn bằng đất, thường nằm trên các sườn núi cao, vừa thể hiện kỹ thuật làm nhà điêu luyện của bà con, vừa mang lại nét hòa quyện với thiên nhiên độc đáo và nên thơ nơi rẻo cao với nhiều khó khăn, khắc nghiệt. Hồ Thầu là xã có gần như 100% bà con là người dân tộc Dao, trước đây sinh sống quây quần trong những ngôi nhà đất lợp ngói hoặc lợp lá ấm áp vào mùa đông, mát mẻ trong mùa hè. Trình tường đất rất bền chắc do đất làm tường được chọn kỹ từ đất sét hay đất thịt, được giã nện nhuyễn chặt nên không bị nứt, một số nhà có điều kiện còn bồi vách bằng các cây gỗ nhỏ hoặc tre ngâm nước kỹ. So với nhà của các dân tộc anh em, nhà trình tường người Dao Hồ Thầu rất dễ nhận ra bởi là nhà sát nền đất, tường đất ghép tre gỗ, mái lợp lá cọ truyền thống và đặc biệt là được dựng quây quần sát nhau với tường rào đá cao nửa người, chủ yếu là để phân tách đất ở với đồi nương phía ngoài. Những viên đá nhiều hình dạng được bà con lượm về xếp chồng lên nhau, không cần chất kết dính mà vẫn khít đều kiên cố. Nhà trình tường gắn liền với cuộc sống người Dao bên sườn đồi sườn núi, với nguồn mưu sinh chủ yếu từ nghề trồng lúa, trồng dong riềng và chăn nuôi gia súc gia cầm nhỏ lẻ. Nhưng gần đây, gần như không thể tìm được một ngôi nhà trình tường Dao cổ nào trên đất Hồ Thầu do sự xâm lấn văn hóa bản địa từ miền xuôi với những ngôi nhà ống bê tông thi công nhanh được cho là hiện đại, hữu dụng hơn.

Phòng đọc mở của thư viện cộng đồng “Chắp cánh Hồ Thầu” là công trình góp phần phục dựng văn hóa bản địa người Dao đầu tiên CC Foundation chung tay xây dựng sau những thư viện người Tày ở Xuân Giang (Hà Giang) và người Giáy ở San Thàng (Lai Châu). Những hàng rào đá, tường đất vách tre và mái lợp lá cọ là những điểm nhấn nhắc nhở học sinh người dân tộc Dao trên địa bàn về nét đặc sắc trong văn hóa dân tộc mình mà các em cần lưu giữ, bảo tồn và phát triển trong tương lai. Xin hẹn gặp ngôi nhà trình tường người Dao Hồ Thầu trong buổi khánh thành thư viện cộng đồng mang tên Chắp cánh một ngày gần đây.