Ngày hội trồng cây “Ươm rừng trà cổ thụ” đã được tổ chức tại bản Mống Vàng (xã Tà Xùa, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La) vào sáng Chủ nhật (5/3/2023) với sự tham gia của Shanam, CSIP, CC Foundation và những người yêu trà cổ thụ. 600 triệu đồng hỗ trợ bà con người Mông trên đỉnh Giàng Pằng (xã Sùng Đô, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái) ổn định sinh kế thông qua việc thu hái trà shan tuyết cổ thụ cũng đã được CC Foundation chuyển tới Shanam. Quỹ Chắp cánh đang đồng hành cùng Shanam trong 2 chương trình bảo tồn giống trà shan tuyết cổ thụ tại Việt Nam là dự án khai thác có bảo tồn rừng trà cổ và dự án trồng rừng trà mới từ hạt giống cây cổ thụ bản địa.

“Ươm rừng trà cổ thụ” được triển khai từ cuối năm 2022 với 2 tấn hạt giống trà shan tuyết thu hái từ những cây trà cổ thụ bản địa hàng trăm năm tuổi đã được trao tặng cho bà con Tà Xùa để ủ hạt nảy mầm trước khi gieo. Sau hơn 3 tháng ngâm ủ, những hạt giống mới tách vỏ, trổ rễ để sẵn sàng cho ngày hội trồng cây. Địa điểm trồng trà là khu đồi trọc nằm dưới thung lũng quanh năm mây phủ bên những nương ruộng bậc thang rộng tít tắp dù không vào mùa vẫn đẹp như tranh. Quãng đường đất hơn 13 cây số từ cổng bản Mống Vàng vào đến khu đồi có thể làm nản lòng những đôi chân quen ngồi xe ở thành phố. Trái với hình dung về việc lên đồi trồng cây, đoàn “Ươm rừng trà cổ thụ” từ các bạn sinh viên tới những cô chú U70 phải bò bằng cả 2 tay 2 chân xuống dốc nghiêng đến 70 độ để đến với nương trà.

Việc trồng cây khá đơn giản khi chỉ cần cuốc đất với độ sâu vừa đủ để tra 3 hạt giống đã nảy mầm rồi phủ đất lên trên. Mỗi hom đất sau khi gieo sẽ trổ thành 1-3 cây trà non và khu đồi trọc hiện đã có những cây trà 6-7 lá được gieo từ năm ngoái nằm lẫn trong đám cỏ dại. Khi được hỏi vì sao phải tra 3 hạt giống vào mỗi hom, anh Phạm Vũ Khánh - Chủ tịch Shanam hồ hởi chia sẻ do tỷ lệ nảy mầm của hạt trà cổ thụ không cao, nhiều cây bị thoái hóa giống sau 1-2 năm nên cần loại bớt để đảm bảo rừng trà tương lai gồm những cây đúng giống trà shan tuyết bản địa khỏe mạnh để cho ra những dòng trà cổ có nội chất dày, sạch và bổ dưỡng. Trên đường tới nương trà, đoàn gặp khá nhiều bụi trà 68 là những cây trà shan lai tạp được bà con trồng từ những năm 1960 của thế kỷ trước, qua hơn 50 năm vẫn chỉ phát triển như những cây trà trung du và cho ra những mẻ trà chất lượng không cao. Để tránh lặp lại sai lầm của trà 68, nương trà mới sẽ được chính tay bà con người Mông chăm sóc bằng cách nhặt cỏ dại và loại bớt cây yếu hay thoái hóa giống rồi để cây trà duy nhất còn lại trong mỗi hom phát triển tự nhiên mà không cần tưới nước hoặc bón bất cứ loại thuốc sâu hay phân bón hóa học nào. Đây cũng là cách mà những rừng trà cổ thụ hiện tại đã phát triển trong hàng trăm năm qua theo cách chọn lọc tự nhiên, hạt giống được phát tán theo gió và dòng nước, cây khỏe tự sống sót và phân bổ chủ yếu dọc theo các suối mà không có bất kỳ sự can thiệp nào của con người.

Cây trà shan tuyết cổ thụ vốn được coi là “vàng xanh” của đất trời hiện chỉ còn không nhiều tại Lào, Trung Quốc, Việt Nam và đang đứng bên bờ vực tuyệt chủng do sự khai thác đến cạn kiệt và cạnh tranh thiếu lành mạnh. Những gì Shanam và CC Foundation đã, đang và sẽ làm có thể chưa thuyết phục với những người vẫn âm thầm theo dõi và quan sát, nhưng nếu không chung tay ươm những nương trà hôm nay thì rất có thể trong một tương lai gần sẽ không còn những rừng trà cổ thụ cho đời sau.