Những cánh đào rực rỡ đầu xuân Quý Mão trên khu đồi 1 hecta của dự án trồng rừng 7 tán của Vân Hồ Agritage tại bản Bướt (xã Chiềng Yên, huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La) do CC Foundation tài trợ như báo hiệu một vụ mùa bội thu cho bà con nơi đây cũng như những người theo đuổi hành trình biến những quả đồi hoang hóa, xói mòn thành vườn rừng xanh mát. Chưa đầy 1 năm sau khi nhận tài trợ từ Quỹ Chắp cánh, Agritage đã phủ xanh toàn bộ khu đồi và bước đầu đưa ra thị trường những sản phẩm hữu cơ sạch và bổ dưỡng khai thác từ bản Bướt như chè lam, mứt hồng bì, kẹo lạc đỏ và đặc biệt là sữa hạt làm chính từ những hạt mầm bản địa.

Từ tháng 4/2022, CC Foundation đã tài trợ 593,3 triệu đồng cho dự án Vườn Rừng nhiều tán của Vân Hồ Agritage. Agritage là tên viết tắt, được ghép bởi hai chữ tiếng Anh là Agriculture (nông nghiệp) và Heritage (di sản) mà Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Tây Bắc đăng ký thương hiệu với sứ mệnh bảo tồn và phát triển Nông nghiệp Di sản Việt Nam. Agritage đang cùng chính quyền và người dân huyện Vân Hồ phát triển mô hình Làng nông nghiệp di sản nhằm lưu giữ những tri thức bản địa trong canh tác nông nghiệp, những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào người Thái và người Mường - những cư dân vùng văn hóa thung lũng đang sinh sống tại huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La.

Dự án “Vườn Rừng” được xây dựng với mục tiêu tạo ra một mô hình rừng nhiều tán canh tác bền vững trên đất dốc. Vườn Rừng mô phỏng hệ sinh thái của rừng tự nhiên, tận dụng sự tương hỗ giữa các tầng tán để tạo dinh dưỡng cho cây phát triển. Tầng 1 là cây lâm nghiệp lâu năm như dẻ và trám với bộ rễ cắm sâu giúp giữ đất. Tầng 2 là cây ăn quả có giá trị như quýt, lê, cam ruột đỏ, sống nương nhờ vào lớp mùn được tạo ra từ nhóm cây lâm nghiệp và cho thu hoạch sau 3 đến 5 năm. Tầng 3 là nhóm cây họ đậu như lạc và đỗ tương, giúp cải tạo đất và cho thu hoạch theo mùa vụ ngắn ngày. Tầng 4 là những cây dược liệu, tập trung vào củ bình vôi để cung cấp chất rotundine cho các công ty dược chế biến thuốc an thần tự nhiên, cho thu hoạch sau 3 năm. Tầng 5, 6, 7 là các nhóm cỏ cộng sinh, giúp giữ mùn, giữ nước cho đất. Bộ rễ của 7 tầng cây tương ứng với 7 loài khác nhau như một hàng rào giữ đất, ngăn tình trạng xói mòn. Lá và tán của các cây được trồng theo 7 tầng sẽ tạo lớp mùn, giúp cải tạo đất tự nhiên, giảm tình trạng lạm dụng phân bón hóa học, đất được phục hồi theo nguyên lý của một khu rừng tự nhiên.

Dự án “Vườn Rừng” trước mắt sẽ giúp cải tạo 1 hecta đất dốc đang trong tình trạng bị xói mòn và độc canh cây ngô trở nên đa dạng sinh học với nhiều tầng tán. Môi trường đất và nước tại bản Bướt - nơi thực hiện Dự án đang được cải tạo thông qua việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững trên đất dốc. Một hợp phần không kém quan trọng của Dự án là phát triển du lịch sinh thái dành cho những người muốn kết nối với thiên nhiên và trải nghiệm trực tiếp về nông nghiệp hữu cơ cũng đang được Vân Hồ Agritage khai thác hiệu quả. Đây là một mô hình dễ áp dụng và có khả năng nhân rộng ra nhiều địa phương khác ngoài vùng Dự án.

Hợp tác xã Đồng Rừng với các thành viên là người dân xã Chiềng Yên trực tiếp đứng ra quản lý toàn bộ hoạt động sản xuất tại Vườn Rừng. Agritage cử chuyên gia có chuyên môn cao về canh tác để tư vấn kỹ thuật cho bà con, đồng thời chịu trách nhiệm về đầu ra cho các sản phẩm của HTX với nhiều đặc sản đạt chuẩn organic. Từ khi có Agritage, bà con bản Bướt chuyển sang canh tác hữu cơ, sức khỏe được cải thiện nhờ không còn dùng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Những sản phẩm nông nghiệp bản địa như gạo tẻ râu, lạc đỏ hoàn toàn hữu cơ đã đến với người tiêu dùng dưới xuôi và đang tìm đường xuất khẩu. Những cây cam ruột đỏ, quýt, lê đã được trồng xen lẫn với cây lâm nghiệp trên quả đồi 1 hecta của Dự án, những củ bình vôi đã bén đất Vân Hồ, những hàng chuối tạo đường đồng mức và giữ nước cũng đã lên xanh mướt. Điều đáng mừng là những loại cây này đều phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và trình độ canh tác của người dân địa phương với tỷ lệ sống cao, phát triển tốt và hứa hẹn nguồn thu nhập tốt và ổn định cho bà con trong dài hạn.

Không chỉ dừng ở việc hỗ trợ bà con Vân Hồ, Agritage còn đang triển khai nhiều chương trình du lịch trải nghiệm mang tính giáo dục cao dành cho học sinh miền xuôi. Những tour này được thiết kế nhằm cung cấp một không gian cởi mở, thân thiện để học sinh khám phá bản thân ở nhiều khía cạnh khác nhau, đồng thời trải nghiệm văn hóa và cuộc sống của người dân bản địa với hoạt động canh tác nông nghiệp đặc thù, thưởng thức cảnh quan thiên nhiên, các món ăn đặc trưng và không khí trong lành tại vùng đất đang thực hành canh tác nông nghiệp thuận tự nhiên.

https://www.facebook.com/dulichdongrung

Mô hình Vườn Rừng là giải pháp phát triển bền vững mà CC Foundation tập trung tài trợ nhằm giúp phục hồi các vùng đất bị thoái hóa, xói mòn và nâng cao thu nhập cũng như chất lượng cuộc sống của người dân bản địa. Cùng với dự án khai thác có bảo tồn “quốc bảo” trà shan tuyết cổ thụ của Shanam, mô hình này của Agritage sẽ tiếp tục được Quỹ Chắp cánh hỗ trợ để nhân rộng trong thời gian tới.