Chuyến công tác thực địa của CC Foundation trong 2 ngày cuối tuần vừa qua tại xã Chiềng Yên (huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La) đã mở ra nhiều hướng mới trong hợp tác vì sự phát triển bền vững của cộng đồng với Agritage - doanh nghiệp xã hội đang nỗ lực lan tỏa phương thức canh tác nông nghiệp di sản tới nhiều vùng miền.

Ngọn đồi 1 hecta của dự án Vườn Rừng kết hợp trồng rừng 7 tán với việc bảo tồn và phát triển sản phẩm nông nghiệp bản địa đã xanh mướt chỉ 4 tháng sau đợt khảo sát thực địa đầu tiên của CC Foundation hồi đầu năm. Các loại cây trồng trên đồi được canh tác theo đúng hướng dẫn của kỹ sư nông nghiệp Agritage nhằm đảm bảo hiệu quả chống xói mòn và khôi phục đất dốc bạc màu: dưới chân đồi là hàng cây lưu niên dổi, trám rồi đến các hàng cây ăn quả như bơ, hồng, cam quýt bản địa, xen kẽ là các hàng chuối và các lớp cỏ cộng sinh cùng nhóm cây họ đậu gồm lạc đỏ và đỗ tương, tầng dưới cùng là cây bình vôi củ đã to bằng cái bát, tất cả được canh tác theo đường đồng mức thành những hàng rào ngăn dòng nước chảy, vừa giảm xói lở bề mặt, vừa tăng độ phì của đất, đồng thời giúp giữ ẩm và tăng sản lượng cây trồng. Nước được kéo đến từng gốc cây nhờ hệ thống ống dẫn phủ kín ngọn đồi, khiến việc tưới cây hàng ngày không còn vất vả như khi tự động hóa chưa được áp dụng trong canh tác.

11 hộ gia đình tham gia HTX Đồng Rừng luân phiên tham gia làm đất, nhổ cỏ, chăm sóc cây hiện tại và trồng cây mới tại đồi Agritage bản Bướt. Trên gương mặt mướt mải mồ hôi của các mẹ các chị vẫn tươi rói những nụ cười khi ai tham gia lao động ngày nào cũng nhận được tiền công lao động đầy đủ cho ngày đó thông qua hạch toán rạch ròi của HTX. Điểm trội trong dự án bản Bướt này là những gốc chè hơn 50 năm tuổi vẫn được giữ lại toàn bộ trên đồi và cả 11 hộ đều được tự do khai thác theo vụ và bán chè khô bổ sung thu nhập ngoài HTX.

Bên cạnh dự án trồng rừng 7 tán cho thu nhập đều đặn, ngọn đồi bản Bướt giờ đã trở thành điểm du lịch nông nghiệp di sản luôn kín chỗ những ngày cuối tuần. Cách Hà Nội chỉ hơn 3 giờ lái xe, bản Bướt có nhiều hoạt động có thể tạo trải nghiệm cho mọi thành viên trong gia đình, từ học hỏi lý thuyết kết hợp thực hành tại chỗ về canh tác hữu cơ và bảo tồn các giống loài bản địa, học cách sống nương vào tự nhiên như làm bè hay chăm sóc đàn cá suối được hương ước của bản bảo vệ vô cùng nghiêm ngặt đến những chuyến trekking lên rừng để tận mắt chứng kiến những ngọn đồi trọc nứt toác vì bị rửa trôi và xói mòn cùng phương án khắc phục và phát triển trong dài hạn. Nỗi lo văn hóa bản địa bị pha tạp và mai một khi có ngày càng nhiều “người xuôi” lên mua đất làm du lịch được giải tỏa phần nào trong các cuộc trò chuyện với bà con dân bản. Mọi người đều nhận thức được nguy cơ đã xảy ra với nhiều bản Tây Bắc và đều mong muốn tự chủ về kinh tế nhờ thu nhập chủ động từ sản xuất nông nghiệp hữu cơ và giữ được đất đai của cha ông để lại để thực sự là chủ của vùng đất giàu văn hóa bản địa này chứ không bị “dồn vào chân núi rồi làm thuê cho những ông chủ miền xuôi” như tâm sự của một cụ ông trong bản.

Chuyến công tác được mở rộng sang bản Phụ Mẫu kề bên là nơi đang có nhu cầu phát triển nông nghiệp di sản như bản Bướt. Con đường quanh co qua rất nhiều ruộng bùn và suối sâu cùng đàn vắt bám đầy chân dẫn đến một mảng rừng hoang hóa bạc màu như những ngày đầu Agritage về với bản Bướt. Ý tưởng xây dựng một khu vườn rừng sinh thái tại đây có thể làm nản lòng bất cứ nhà đầu tư nào với quá nhiều khó khăn cần vượt qua, nhưng thành công ban đầu ở bản Bướt sẽ là động lực để các tổ chức vì cộng đồng tin tưởng chung tay lan tỏa mô hình nông nghiệp di sản này.

Chuyến đi cũng tình cờ kéo dài qua những địa điểm du lịch đang là những viên ngọc thô chưa được mài giũa tại thác Tạt Nàng - một kiệt tác thiên nhiên hùng vĩ như giữa đại ngàn Tây Nguyên tại miền Bắc và suối nước nóng bản Phụ Mẫu còn khá hoang sơ. Buổi họp với Ban Giám hiệu trường Tiểu học & THCS Chiềng Yên cũng mở ra những dự án cộng đồng có thể triển khai như thư viện không gian mở, đào tạo kỹ năng sơ cứu hay đưa nước từ suối về trường. Nhiệt huyết và quyết tâm của con người Chiềng Yên, Agritage và CC Foundation hứa hẹn những đổi thay tích cực cho cộng đồng nơi đây.