Trong 3 ngày 15-17/7/2022, CC Foundation đã cùng Shanam tham gia hành trình trải nghiệm thu hái, chế biến trà tuyết cổ thụ và chia sẻ những hoài bão về việc giữ gìn nguồn tài nguyên quý giá này cho nhiều thế hệ sau tại bản Bẹ (xã Tà Xùa, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La).

Shan tuyết là loại trà sinh trưởng trên các vùng núi cao từ khoảng 1.000 mét so với mặt nước biển, khác biệt với giống trà công nghiệp đang được trồng và khai thác đại trà tại các vùng trung du như Thái Nguyên, Phú Thọ, Lâm Đồng… Cây trà lớn rất chậm, những cây trà trung du trồng vài chục năm cũng chỉ cao ngang ngực người và chất lượng lá trà thường thoái hóa chỉ sau vài chục năm khai thác. Trong khi đó, trà shan tuyết lại có thể sống được hàng trăm năm và lượng chất dinh dưỡng trong lá trà càng ngày càng dày theo năm tháng. Những cây trà được gọi là cổ thụ có tuổi đời từ 100 năm trở lên, thường được bà con người Mông gọi là “cụ trà”, hiện chỉ còn ở 3 nước trên thế giới là Lào, Trung Quốc và Việt Nam, trong đó số lượng cây trà cổ thụ ngoài Việt Nam chỉ tính bằng hàng trăm. Một điều đáng tự hào là số lượng các “cụ trà” shan tuyết cổ thụ riêng tại Tà Xùa hiện lên tới hàng chục nghìn cây, và 200 “lão trà” tại bản Bẹ đã được Shanam hỗ trợ đăng ký thành cây di sản Việt Nam.

Cây trà cổ thụ sống hoang dã trên núi, hấp thụ linh khí của trời đất trong hàng trăm năm mà không cần tưới nước hay bất cứ loại phân bón nào. Búp trà (hay còn được gọi là tôm trà) sinh trưởng trên cây 3-6 tháng một lần chứ không ra lá và thu hoạch chỉ sau 5-21 ngày nhờ phân hóa học hay thuốc kích thích tăng trưởng như trà trung du. Chính vì vậy, trà shan tuyết cổ thụ là sản phẩm sạch và bổ dưỡng, có tác dụng rất tốt khi sử dụng như đồ uống hàng ngày, giúp khai thông khí huyết trong cơ thể và hỗ trợ thải độc một cách an toàn, đồng thời chứa hàng trăm dưỡng chất có lợi cho sức khỏe đã được minh chứng trong nhiều công trình nghiên cứu khoa học trên thế giới.

Trà shan tuyết cổ thụ quý giá như vậy nhưng chưa được nhiều người biết tới và đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt khi bà con chạy theo lợi nhuận trước mắt, thu hái lá trà 1 tôm nhiều lá, khiến cây trà không kịp sinh trưởng và không đủ sức đề kháng để tồn tại trong những ngày đông buốt giá vùng núi cao với nhiệt độ có thể xuống dưới 0.

Shanam - doanh nghiệp trực tiếp khai thác, chế biến và kinh doanh những sản phẩm từ trà shan tuyết cổ thụ - đã nhận thức được giá trị của loại “vàng xanh” này cũng như nguy cơ biến mất của những rừng trà cổ thụ quý hiếm còn sót lại trên thế giới và đã bắt tay vào công cuộc khai thác, bảo tồn và phát triển vùng trà cổ thụ tại Tà Xùa (Sơn La) và Sùng Đô (Yên Bái). Thông qua việc được Shanam trực tiếp đào tạo về kỹ thuật thu hái và chế biến trà, bà con người Mông ở những vùng trà cổ thụ này đã dần nhận biết được cách khai thác hợp lý nhất những cây trà vài trăm năm tuổi, chỉ hái những đọt trà một tôm hai hoặc ba lá để cây kịp sinh trưởng và tồn tại ở vùng khí hậu vốn rất khắc nghiệt quanh dãy Hoàng Liên Sơn. Cuộc sống bà con nơi đây cũng dần ổn định với thu nhập đều đặn từ việc bán trà tươi với giá tốt cho Shanam. Số tiền 300 triệu đồng CC Foundation tài trợ cho Hợp tác xã Sùng Đô để thu mua trà từ bà con vào tháng 3/2022 đã góp phần giúp người Mông trên đỉnh Giàng Pằng có cơm ăn áo mặc, có nhà đã có thêm của ăn của để, đồng thời bảo tồn vùng trà cổ thụ không bị khai thác tới mức cạn kiệt.

Shanam chia sẻ về định hướng phát triển trong thời gian tới với kế hoạch trồng mới các rừng trà shan tuyết từ hạt giống được lấy từ những cây trà cổ thụ bản địa tại Tà Xùa và Sùng Đô. Kế hoạch này đã được triển khai ở quy mô vừa phải trong vài năm trở lại đây và cho nhiều kết qủa khả quan. Với những gì được chứng kiến và trực tiếp trải nghiệm trong chuyến đi lần này, CC Foundation tin tưởng những hoài bão của Shanam sẽ không là viển vông và những “cụ trà” nhiều trăm tuổi hiện nay sau khoảng vài thế hệ con cháu chúng ta sẽ tiếp tục sinh trưởng cùng những rừng trà trồng mới - khi đó cũng trở thành cổ thụ.